Overgenomen uit de nieuwsbrief van Videogroep Close-Up uit Haarlem

Witbalans (witten)

De noodzaak hiervan

Over de witbalans en met name het “witten” bestaan nog steeds misverstanden en/of onwetendheid. Vandaar dit artikeltje zodat je aan de hand hiervan je thuis op elk gewenst tijdstip nog eens kunt doornemen en oefenen. Vooral dat laatste is van onschatbare waarde.

Even kort: je moet beseffen dat wij mensen hersens hebben die exact kleuren kunnen registreren en daarmee ook kunnen herkennen als iets wit is. Van huis uit hebben alle moderne digitale camera’s een basisinstelling die af fabriek is voor geprogrammeerd, waardoor gemiddeld genomen de camera’s best goed zien wat rood is, wat blauw is en wit is, enz. Onder bepaalde lichtomstandigheden echter kan deze techniek wel eens tekort schieten. Een camera is een technisch apparaat dat geen hersens heeft en niet kan denken. Je zult dus de camera moeten “vertellen” wat wit is. En dat noemen we dan “het witten van de camera” Dat doen we met een witkaart, bij ons meestal in de vorm van een wit A4tje. Goed om te weten overigens, is dat een normaal wit A4 velletje papier eigenlijk helemaal niet wit is. In ieder geval niet echt wit voor de camera. Voor een camera is alleen maar een echte professionele witkaart wit! Maar in de praktijk kunnen wij met een A4tje best wel uit de voeten.

Witbalansen of witten.

Het meest gangbaar zijn twee methoden:

- met de camera (met witkaart) of

- in de software achteraf (“digitale” witkaart). 

Omdat de meesten niet zo ver graven in de respectievelijke montagepakketten hou ik het nu even bij het witten met de camera en het velletje A4.

Eerst nog even dit: het witten heeft alleen maar nut als je dit doet op locatie. Dus op de set, de locatie waar gefilmd gaat worden.

Voorbeeld 1:

Je gaat een video registratie doen van een concert of een voorstelling. De plek om te witten is dan het midden van het podium, er vanuit gaande dat het hele podium wordt gebruikt. Dat is immers de plek, het middelpunt van het totaalbeeld in de camera! Belangrijk hierbij is dat er tijdens het witten “normaal” wit licht wordt gebruikt, dus géén gekleurd licht tijdens het witten! Het witte velletje A4 om te gebruiken voor het witten, dat voor de camera beeldvullend moet zijn (inzoomen dus), leg ik het liefst niet op de vloer van het podium leg, maar iets hoger, op een stoel of dergelijke. Zorg er hierbij ook voor dat er geen schaduwen op het velletje papier vallen!. Mocht je met meerdere camera’s filmen, dan moet elke camera steeds vanaf exact hetzelfde standpunt op het velletje papier gericht worden waarbij je natuurlijk ook weer inzoomt tot beeldvullend. Daarmee zorg je ervoor dat alle camera’s onder dezelfde hoek ten opzichte van het witte vel papier kunnen witten. En ook dat is erg belangrijk! En wil je dit helemáál goed doen, dan moet je er ook nog eens voor zorgen dat het “normale witte licht” onder dezelfde hoek op het velletje papier valt als de hoek waaronder het gebruikte witte licht het podium beschijnt. Dat is de optimale manier.

Voorbeeld 2:

Bij het maken van een documentaire of een speelfilm is het aldus noodzakelijk om voor elke opname, waarbij de camera van plaats veranderd werd, opnieuw te witten! Het Lijkt veel werk, maar als je je camerabediening onder controle hebt(!), dan hebben we het over ongeveer 3 tot 10 seconden…

Als je op deze manier gaat witten, doe je jezelf een groot plezier, omdat je dan naderhand bij het monteren met de goede kleuren werkt. Wit is dan wit, blauw is blauw, enz. Je hoeft dan normaal gesproken geen kleurcorrectie toe te passen. Een ander verhaal wordt het natuurlijk als je creatief bezig bent. In het verleden heb ik jullie laten zien hoe je kunt “toveren” door bijvoorbeeld te witten op een rood oppervlak, in plaats van wit. Daar kun je prachtige video-art mee maken.

Bij multicamera montages doe je de editor veel plezier met een zo precies mogelijk “witten”. Want de kleurbewerking bij een multicamproductie kan net zoveel tijd in beslag nemen als de montage zelf, in het ergste geval nóg langer zelfs…

Het gevolg van goed witten is ook nog dat alle kleuren realistischer worden, dus kleurechter.

! En let wel, neem het liefste een afstand van minimaal 1,5 meter van het vel A4, zoom in tot beeldvullend en NIET SCHERP STELLEN! Hierdoor is het effect diffuus, waardoor de camera nog beter wit.

De instellingen om te witten variëren per camera. Raadpleeg hiervoor de gebruikershandleiding/manual. Ik raad filmer dan ook aan om er voor te zorgen dat je de camera dient te kunnen witten op dezelfde manier als waarop je de aan/uit-knop weet te vinden! Na een paar keer toepassen weet je niet beter en wordt het een soort van verstandig automatisme.

Ik kwam eens deze opmerking tegen op een forum op het internet:

“Ik heb de Panasonic NV GS250, ik heb hem pas twee dagen en nu was ik bezig met het instellen van de witbalans. Ik heb eerst een opname gemaakt met automatische witbalans, daarna dezelfde opname met de handmatige instelling. ik heb dit binnen en buiten gedaan. Bij het bekijken waren de opnamen met de automatische instelling veel beter. Hoe kan je nu goed de witbalans instellen?, ik heb een A4 velletje gebruikt. Het A4-tje op ongeveer 50cm van de camera gehouden. Ik dacht dat handmatige witbalans beter was dan automatisch, want automatisch is maar een gemiddelde?”

De schrijver van dit stukje heeft weliswaar een vel papier voor de lens gehouden, maar zo simpel is het dus ook weer niet, weten we nu. Hij had het vel papier minimaal 2-3 meter van de lens af moeten houden, dan moeten inzoomen totdat het velletje papier beeldvullend was en niet scherp stellen. Het vel papier moet immers de lichtval krijgen die er in de directe omgeving VAN DE TE FILMEN PLEK op dat moment is. Je kunt wel een vel papier voor de lens houden, maar als de plek die gefilmd moet worden 20 meter verder ligt, dan heeft het witten door een vel papier voor de lens te houden absoluut geen zin. Sterker nog, dan zal de automaat van de camera dat veel beter doen! Wat ook belangrijk is, dat is om het velletje papier zoals in dit geval zodanig te houden dat het vlak is en niet gebold, gebogen of gevouwen, maar mooi strak en vlak.

Zwartbalansen of zwarten.

Zoals je de camera kunt witten, bestaan er ook camera’s die je kunt “zwarten”. Het laat zich raden: hiermee kun je de camera laten weten wat-ie als zwart moet zien. Ik heb dat vroeger nooit gebruikt, maar op een gegeven moment heb ik daarmee geëxperimenteerd en jawel: het zwart bleek ineens ook echt zwart te zijn en niet lichtgrijs of donkergrijs of iets er tussen in, terwijl zelfs de grijswaarden verbeterden. Helaas zijn er niet zo heel veel camera’s in het door ons gebruikte segment die de mogelijkheid tot zwarten hebben, maar het is natuurlijk de moeite waard om dit eens in de gebruikershandleiding na te lezen.

Dan volgen hier nog enige links naar zeer informatieve filmpjes op YouTube die inzicht verschaffen in de filmtechniek. Voor degenen die de oude conventionele manier van filmen verwachten kunnen deze filmpjes erg verhelderend werken en ze laten ook zien dat we momenteel in 2016 leven en niet meer in de 80-er of 90-er jaren van de vorige eeuw:

http://www.youtube.com/watch?v=_QyZ0xNV384

http://www.youtube.com/watch?v=v2z2IesfJ8A

http://www.youtube.com/watch?v=Z73a-oLCQKI

Voor diegenen die de uitdrukking CAMJO niet kennen, dat is een samenvoeging van de woorden CAMERA JOURNALIST. In feite zijn sommigen van ons dat ook best wel regelmatig.

Om nu eens een indruk te krijgen van een camjo buiten ons amateurwereldje is dit wel een aardig filmpje:

http://www.youtube.com/watch?v=TnqO2xVhacc

Tenslotte nog de opmerking dat je tegenwoordig verschrikkelijk veel (voorbeeld) filmpjes op YouTube kunt vinden. Met name op het gebied van montageprogramma’s kun je daar heel veel informatie vinden met talloze voorbeeldfilmpjes. Ik doe er al sinds een tijdje mijn voordeel mee. En echt Hollands: nog gratis ook!